ریاست دانشکده اصول دین

محسن محمدی عراقی معروف به محسن اراکی (زادهٔ ۱۳۳۴ در نجف)، مجتهد علوم اسلامی، دکترای فلسفه تطبیقی از دانشگاه پورتموث لندن ، مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم و دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی است. وی همچنین، نماینده سابق سید علی خامنه‌ای در انگلستان، عضو مجلس خبرگان رهبری در جمهوری اسلامی ایران، عضو شورای عالی مجمع جهانی اهل‌بیت، مؤسس مرکز اسلامی انگلیس و مجمع اندیشه اسلامی قم، یکی از استادان دروس خارج فقه و اصول در  حوزه علمیه قم می‌باشد.

تولد و خانواده

محسن اراکی در سال ۱۳۳۴ش در شهر نجف در عراق به دنیا آمد. وی در سال ۱۳۵۶ ازدواج کرد و صاحب ۹ فرزند می‌باشد.

دوران تحصیل و استادان

وی در سال ۲۰۱۲ میلادی موفق به اخذ دکترای فلسفه تطبیقی از دانشگاه پورتسموث انگلستان با رساله «علیت و آزادی از منظر فلسفه اسلامی و فلسفه مغرب زمین» شده‌است.

فعّالیت‌های سیاسی

آیت الله اراکی فعّالیتهای سیاسی خود را در نجف آغاز کرد. وی به خاطر علاقه به امام خمینی در بیت وی رفت‌وآمد داشت و در نشر آثار و اعلامیه‌ها و کتاب «حکومت اسلامی» خمینی، در عراق فعالیت می‌کرد. از سوی دیگر، در جلسات درس آیت‌الله محمد باقر صدر نیز حضور داشت. در نتیجه این فعالیتها و ارتباطی که با جوانان دانشگاهی در عراق داشت، تحت تعقیب دستگاه امنیتی حکومت عراق قرار گرفت و حدود یک سال، زندگی مخفیانه داشت. در سال ۱۳۵۴ش از عراق رخت بسته و به قم عزیمت نمود و از همان آغاز به ساواک احضار شد و مورد بازجویی قرار گرفت. این مسئله چندین بار تکرار شد لکن سرانجام توانست رهایی یابد. یک بار نیز در سال ۱۳۵۷ش به دلیل یک سخنرانی انقلابی در خوانسار تحت تعقیب ساواک قرار گرفت؛

فعالیت‌های علمی-آموزشی

پایه‌گذاری‌های علمی و فرهنگی

شرکت در تأسیس کتابخانه عمومی در “مسجد طریحی” در نجف.

تأسیس مرکز مطالعات اسلامی (۱۳۵۸ش)در خرمشهر.

تأسیس “مرکز التوعیة الإسلامیة” (کانون بیداری اسلامی) (۱۳۵۸ش) در خرمشهر.

تأسیس مجمع اندیشه اسلامی)مجمع الفکر الإسلامی) همراه با عده‌ای از فضلا و محققین حوزهٔ علمیه (۱۳۶۸ش) در قم.

تأسیس مجلهٔ “الفکر الإسلامی” (وابسته به مجمع اندیشه اسلامی) در قم.

برگزاری همایش بزرگ شیخ اعظم انصاری و دبیر کلی آن (۱۳۷۳ش) در قم و دزفول.

بازسازی حوزه علمیه (مدرسه آیت‌الله قاضی) در دزفول.

تأسیس مؤسسه خیریه امام خمینی (دارالایتام، درمانگاه و ..) در دزفول

تأسیس مرکز اسلامی انگلیس (۱۳۷۴ش) در لندن.

تأسیس مراکز اسلامی در: منچستر، بیرمنگهام، نیوکاسل، گلاسگو و غیره .. در بریتانیا.

تأسیس حوزه علمیه امام حسین (ع) در لندن.

تأسیس کالج اسلامی لندن (Islamic College for Advanced Studies).

تأسیس “جماعة علماء المسلمین فی بریطانیا” (انجمن دانشوران مسلمان در بریتانیا

پایه‌گذاری تعدادی از مجلات علمی در لندن به زبانهای مختلف، از جمله: “شؤون إسلامیة” و”البلاغ” به زبان عربی، “صباً به زبان فارسی، و “Discourse” و غیره به زبان انگلیسی.

تدریس

وی، از همان آغاز تحصیل، پس از اتمام هر دوره تحصیلی و انتقال به مرحله بعد، مرحله قبلی را تدریس می‌کرد. هنگامی که در نجف بود، مقدمات را تا سطح لمعه تدریس کرد و پس از انتقال به قم، شرح لمعه، رسائل، مکاسب، نهایة الحکمة، شرح منظومه، اسفار، اشارات، شرح تجرید و کفایة الأصول را تدریس نمود. در اهواز نیز به تدریس مکاسب، رسائل و شرح لمعه اشتغال داشت. همچنین از آغاز ورود به قم در مدرسه حقّانی، دروسی نظیر انشای عربی، فلسفه و اصول عقاید را تدریس کرد و پس از شهادت آیت‌الله قدوسی، در مدرسه شهیدین به تدریس رسائل و شرح لمعه نیز مشغول شد. همچنین، از آغاز اعزام به انگلستان جهت نمایندگی از آیت‌الله خامنه‌ای و پس از تأسیس حوزه علمیه در پایتخت این کشور (لندن)، به تدریس خارج فقه (مباحث حکومت اسلامی و قضاء) و اصول پرداخت، علاوه بر دروسی متنوع نظیر فلسفه، رسائل، مکاسب، حلقات اصول، تفسیر قرآن به زبانهای فارسی، عربی و انگلیسی نیز مشغول شد هم اکنون او مشغول تدریس خارج فقه و اصول و همچنین تفسیر و حدیث در حوزه علمیه قم می‌باشد

آثار

آثار فارسی

نظریه شناخت (عنوان سابق: مبانی جهان‌بینی اسلامی)؛

آزادی و علیّت؛

نقد ایدئولوژی سازمان مجاهدین خلق؛

امامت در قرآن (ترجمه: نظریة النص علی الإمامة فی القرآن الکریم)؛

نگاهی به رسالت وامامت؛

کاوشهایی در مبانی نظری حکومت دینی؛

اصول فقه نوین (جلد ۱ و ۲)؛

فقه نظام سیاسی اسلام (جلد ۱)؛

فقه نظام اقتصادی اسلام (جلد ۱)؛

درآمدی بر عرفان اسلامی؛

اصول عرفان ناب اسلامی در معارف سجادی؛

دوره‌ها وپیشگامان بیداری اسلامی؛

گفتمان بیداری اسلامی؛

داستان انسان نخستین.

آثار عربی

مدخل إلی منهج المعرفة الإسلامیّة؛

المعرفة الإسلامیة، منهجاً و تصوراً؛

نظریة النص علی الإمامة فی القرآن الکریم؛

حوار فی الإمامة؛

سنن القیادة الالهیة فی التاریخ (عنوان سابق: صلح الإمام الحسن وثورة الإمام الحسین من منظور السنن التأریخیة فی القرآن الکریم)؛

سنن التطور الاجتماعی فی القرآن الکریم؛

المختار من مقتل الحسین فی بحار الأنوار؛

الموازین الشرعیّة للشعائر الحسینیة؛

الولایة الإلهیّة وولایة الفقیه؛

الأسس النظریة للدولة الإسلامیة؛

أساس الحکم فی الإسلام؛

نظریة الحکم فی الإسلام؛

معالم الفکر الأصولی الجدید؛

حجّیة سنة الصحابی؛ دراسة و نقد؛

کتاب الخمس (جلد ۱ و ۲)؛

فقه القضاء؛

ملکیّة المعادن فی الفقه الاسلامی؛

ثبوت الهلال؛

مدخل إلی العرفان الإسلامی؛

الصحوة الإسلامیة المعاصرة، أدوار وروّاد.

آثار انگلیسی

Contemporary Islamic Awakening.

Free Will between Islamic Contemporary Philosophy and Western Contemporary Philosophy.

مقالات

مقالات فراوانی نیز نوشته‌است که در مجلات مختلفی مانند: رسالة القرآن، رسالة الثّقلین، الفکر الاسلامی، التّوحید (عربی) و… منتشر شده‌است. علاوه بر آنچه گفته شد، مقدّمه‌ای بر شرح‌ارشاد مقدّس‌اردبیلی نیز نوشته‌است که در سال ۱۳۹۷ق با تحقیق و تصحیح آیت‌الله مجتبی عراقی، آیت‌الله اشتهاردی و آیت‌الله یزدی منتشر شده‌است. در زمینه تصحیح نیز فعّالیّت داشته‌است وکتاب «مقالات الأصول» محقّق عراقی را با همکاری حجت‌الاسلام و المسلمین سیّد مُنذر حکیم تحقیق کرده‌است و توسط مجمع اندیشه اسلامی منتشر شده‌است. کتاب «اللّوامع الالهیّة فی المباحث الکلامیّة» تألیف مقداد سیوری را نیز با همکاری حجت‌الاسلام و المسلمین سیّد عمار ابورغیف تصحیح کرده‌است و توسط مجمع اندیشه اسلامی منتشر شده‌است. علاوه بر آنچه گذشت، وی نوشته‌های ناتمامی در زمینه فقه استدلالی در ابواب: صلاة، صلاة جمعه، صلاة مسافر، خمس، اجتهاد و تقلید و نیز در زمینه اصول و فلسفه دارد.

مسئولیت‌ها

مسئولیت‌های پیشین

مسئولیت‌های وی پس از پیروزی انقلاب ایران (۱۳۵۷)، به این شرح می‌باشند:

ریاست دادگاه‌های انقلاب اسلامی آبادان و خرمشهر به دستور آیت‌الله قدوسی در سال ۱۳۵۹ش اوّلین مسئولیت وی بود.

در سال ۱۳۶۰ش نیز ریاست دادگاه‌های انقلاب اسلامی خوزستان، و در سال ۱۳۶۱ش با حفظ سِمَت، ریاست دادگستری خوزستان را به عهده گرفت.

در سال ۱۳۶۲ش به علّت شدّت اشتیاق به ادامه تحصیل و نیز سپری شدن شرایط بحرانی اوایل جنگ، به حوزه علمیه بازگشت.

در سال ۱۳۶۵ش بنا به درخواست مردم دزفول، به امامت جمعه دزفول و نمایندگی امام خمینی (ره) در آن شهرستان منصوب شد و تا آخر جنگ به‌طور مستمر، در آنجا حضور داشت.

پس از استعفا از دادگستری، مسئولیت‌هایی نظیر: حاکم شرع هیئت‌های واگذاری زمین خوزستان (۱۳۶۲–۱۳۷۳ش) و نیز نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه شهید چمران اهواز (۱۳۶۹–۱۳۷۴ش) را بر عهده داشت.

وی، در مدّت جنگ و به ویژه در هنگام تصدّی امامت جمعه دزفول، در جبهه‌های جنگ در کنار رزمندگان حضور داشت.

از سال ۱۳۶۶–۱۳۷۵ش مسئولیت نمایندگی ولی فقیه در نیروهای سپاه بدر را نیز بر عهده داشت و در سال ۱۳۶۲ش شاخه نظامی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را تأسیس نمود که بعدها به «سپاه نهم بدر» معروف شد.

در سال ۱۳۶۹ش از سوی مردم خوزستان به مجلس خبرگان رهبری راه یافت.

در سال ۱۳۷۳ش به عنوان نماینده رهبری (آیت‌الله خامنه‌ای) در اروپا به انگلیس اعزام شد.

وی، پس از نزدیک به ۱۰ سال فعالیت در کلیه عرصه‌های علمی فرهنگی و اجتماعی در اروپا، در خرداد ماه سال ۱۳۸۳ش بار دگر به حوزه علمیه قم بازگشت کرد تا در این نهاد علمی فعالیت نماید.

مسئولیت‌های کنونی

در حال حاضر، علاوه بر دبیر کلی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی و ریاست دانشکده اصول الدین ، به تدریس سطوح عالی فقه و اصول (دروس خارج) و دروس تفسیر قرآن و علوم حدیث در حوزه علمیه قم مشغول است.

وی علاوه بر عضویت شورای عالی مجمع جهانی اهل بیت (ع)، مدتی حدود ۲ سال، مسئولیت دبیر شورای عالی و سرپرستی این مجمع را برعهده داشت؛ و اکنون عضو شورای عالی این مجمع نیز می‌باشد. مسئولیت مجمع اندیشه اسلامی (مجمع الفکر الإسلامی) در قم و برخی از مراکز دیگر در ایران و انگلستان بر عهده وی می‌باشد.