ریاست دانشکده اصول دین

زندگینامه استاد حضرت آیت الله محسن اراکی

تولد و دوران کودکی:

استاد، محسن محمّدى عراقى (اراكى) در سال ۱۳۳۴ هجری شمسی در خانواده ی علم و فضیلت در نجف اشرف چشم به جهان گشود.

والد گرامیش، مرحوم حضرت آیت اللّه العظمى حاج شیخ حبیب اللّه اراكى (رضوان‏ الله‏ تعالى‏ علیه) از فقهای وارسته و اساتید بنام حوزه ی علمیه ی نجف بود و افزون بر مقام شامخ علمى ‏اى كه ایشان را در صف علماى طراز اوّل حوزه ی علمیّه نجف قرار مى ‏داد، در میدان عمل نیز از پیشتازان بود. ورع، تقوا، عبادت، زهد و سایر ملكات و سجایاى اخلاقى ایشان كم نظیر بود. او در عالم سیر و سلوك و معنى، مقامى عالى داشت و علاوه بر دارا بودن صفا، طهارت و كمالات اخلاقى، از حالات بسیار خوب معنوى نیز برخوردار بود و مكاشفات و مشاهدات ربّانى نصیبش مى‏ شد.

والده ی مرحومه ی استاد، فرزند عالم پرهیزكار مرحوم آیت اللّه العظمى شیخ صفرعلى اراكى (رضوان‏ الله‏ تعالى‏ علیه) است.

مرحوم آیت اللّه العظمى شیخ صفرعلى اراكى (رضوان‏ الله‏ تعالى‏ علیه)، از اعاظم فقها و زهّاد حوزه ی علمیه ی نجف اشرف بود. او تألیفات فراوانى در زمینهی مسائل فقهى و اصولى دارد و قریب یك دوره ی فقه استدلالى و نیز یك دوره ی كامل اصول فقه از جمله آثار علمى باقی مانده از ایشان است.

فعالیت ها در نجف اشرف

فعّالیت ‏های تحصیلی:

استاد معظم، قرآن كریم را نزد مرحوم والد و والده فرا گرفت و نیز همشیرهی ارشدش علاوه بر قرآن، گلستان سعدى و كتاب هاى درسى سال هاى اوّل، دوّم و سوّم ابتدایى را به معظّم ‏له آموخت.

با توجّه به وضعیّت نامناسب مدارس آن روز و نیز به منظور فراگرفتن كامل زبان عربى، والد استاد وی را براى تحصیلات ابتدایى به مدرسه ی “منتدى النّشر” كه زیر نظر مرحوم آیت اللّه محمّد رضا مظفّر رضوان‏ الله ‏تعالى ‏علیه اداره مى ‏شد، فرستاد. از ابتدا به كلاس سوّم رفت و تا كلاس اوّل متوسّطه را در همان مدرسه به تحصیل ادامه داد.

پس از آن، با راهنمایى مرحوم پدرش به تحصیلات حوزوى روى آورد. از این رو، از سال ۱۳۴۷ش تحصیلات حوزوى را شروع كرد.

دروس مقدّمات و سطوح را و برخى از دروس (نظیر شرح صمدیه، حاشیهی ملاعبدالله، مقدارى از معالم و مقدارى از شرح لمعه، كفایه و رسائل) را نزد مرحوم پدرش خواند و بقیّه را نزد اساتید و علمای بارز حوزه ی علمیّه نجف از جمله: مرحوم آیت‏ الله سید عزالدّین بحرالعلوم رحمة الله علیه (مقدارى از لمعه)، آیت اللّه العظمى سیّد كاظم حائرى رحمة الله علیه (اصول فقه و بخش اعظم رسائل)، شهید آیت‏ الله شیخ محمّدتقی جواهری رحمة الله علیه (بخشى از مكاسب)، مرحوم آیت اللّه شیخ عبدالمجید روشنى رحمة الله علیه (مقدارى از مكاسب)، آیت اللّه سیّد محمود هاشمى شاهرودى حفظه الله (بخشى از مكاسب)، مرحوم آیت ‏الله حاج سیّد عبّاس خاتم‏ یزدی رحمة الله علیه (مقدارى از كفایه)، مرحوم آیت ‏الله سیّد حسن مرتضوى رحمة الله علیه (بخشى از كفایه)، مرحوم آیت اللّه حاج آقا مصطفى خمینى رحمة الله علیه (تفسیر و علوم قرآن)، مرحوم آیت اللّه معرفت رحمة الله علیه (تفسیر و علوم قرآن)، مرحوم آیت اللّه شهید سیّد محمّدباقر حكیم رضوان الله تعالی علیه (تفسیر و علوم قرآن)، و مرحوم آیت ‏الله شیخ عباس قوچانی رضوان الله تعالی علیه (حكمت شرح منظومه و جلد اوّل و دوّم اسفار) گذراند.

پس از اتمام سطح در سال ۱۳۵۳ش، مراحل عالی دروس حوزوی (درس‏ خارج فقه و اصول) را از محضر اساتید بزرگی چون مرحوم آیت اللّه العظمى خویى رحمة الله علیه (قسمتى از مباحث زكات) و مرحوم شهید آیت اللّه العظمى سید محمد باقر صدر رضوان الله علیه (بخشی از مباحث علم اصول و مباحث طهارت) و همچنین در جلسات اخلاقی مرحوم حضرت امام خمینی رضوان ‏الله‏ تعالى ‏علیه (در ایام تبعیدشان به نجف) بهره مند شد.

فعّالیت‏ های سیاسی:

حضرت استاد، فعّالیّت هاى سیاسى خود را در نجف اشرف آغاز كرد. وی در اثر علاقه ی شدید به حضرت امام در بیت معظّم ‏له رفت و آمد داشت و در نشر آثار و اعلامیّه ‏ها و کتاب “حكومت اسلامى” امام، در عراق فعّالیّت مى ‏كرد. از سوى دیگر، در جلسات درس مرحوم آیت اللّه العظمى سید محمد باقر صدر (رحمة الله علیه) نیز حضور فعّال داشت.

در نتیجه ی این فعّالیّت ها و ارتباطى که با جوانان دانشگاهى در عراق داشت، تحت تعقیب دستگاه امنیّتى رژیم بعث قرار گرفت و حدود یک سال، زندگى مخفیانه داشت.

فعالیت ها در ایران

هجرت به قم و آغاز مبارزه سیاسی:

استاد معظم، در سال ۱۳۵۴ش از عراق رخت بسته و به قم مهاجرت کرد و از همان آغاز به سازمان امنیت احضار شد و مورد بازجویى قرار گرفت. این مسئله چندین بار تکرار شد که به لطف خداى متعال توانست رهایى یابد.

در سال ۱۳۵۷ش به دلیل یک سخنرانى انقلابى در خوانسار تحت تعقیب قرار گرفت. و با اوج‏گیری انقلاب در سال ۱۳۵۷ش فعّالیت ‏های سیاسی خود را بر علیه رژیم ستم شاهی تشدید نموده و در شهرستان ‏های مختلفی چون: اراک، خوانسار و دزفول به سخنرانی و فعّالیت‏ های انقلابی پرداخت.

فعّالیت‏ های علمی در قم:

در ایام اول اقامت در قم مورد عنایت حضرت امام‏ خمینی (رحمة الله علیه) که در آن دوران در نجف به‏ سر می‏ برد قرار گرفته بود تا آنجا که در خصوص ایشان، حضرت امام دو نامه ی مستقل از نجف به ایران نوشته‏ اند (یکی خطاب به فرزندشان مرحوم حاج احمد آقا رضوان الله علیه در مرقومه ی شریف ایشان به صبیّه ی خود خانم مصطفوی، و دیگری به برادرشان آیت‏ الله پسندیده رضوان الله علیه) که به وضع ایشان رسیدگی شود و مورد اهتمام قرار گیرد. این دو نامه جزو اسناد منتشر شده در صحیفه ی نور جلد دوم صفحه ۵۰۳ و جلد سوم صفحه ۱۳۳ از نامه ‏های حضرت امام رحمة الله علیه است.

آیت‏ الله اراکی (دامت برکاته) از آغاز ورود به قم به همکاری با شهید قدّوسی و شهید بهشتی رضوان الله علیهما در مدرسة حقّانی دعوت شد و به تدریس علوم حوزوی در مدرسة حقّانی و نیز فعّالیت‏ های سیاسی بر علیه رژیم ستم شاهی پرداخت.

ایشان به استثناى سال هاى ۶۰ تا ۶۱ و نیز ۶۵ تا ۶۷ (حدود ۴ سال) كه در خوزستان به مسئولیت هاى متعدّدى اشتغال داشت، در بقیّه ی اوقات (تا سال ۷۳) به طور مستمر در درس هاى خارج آیات عظام: وحید خراسانى (نزدیک به یك دوره ی كامل)، مرحوم میرزا کاظم تبریزی (خارج فقه: بخشى از مباحث صلاة و بحث اراضى موات و مكاسب محرّمه، به مدت ۴ سال) و سیّد كاظم حائرى (خارج اصول و خارج فقه: مباحث طهارت، اجاره، حكومت اسلامى، اراضى موات، ولایت امر، خمس، اجتهاد و تقلید، و قضاء) شرکت جست و تحصیلات فقهی و اصولی خود را تکمیل کرد. معظم له اغلب آن درس ها را تقریر كرده است.

همچنین دروس حکمت الهی و فلسفه غرب را از جلسات درس مرحوم استاد آیت اللّه شهید مطهّرى رضوان الله تعالی علیه (اسفار)، مرحوم شهید آیت اللّه بهشتى رحمة الله (فلسفهی هگل، در ایّام تعطیل بین سال هاى ۱۳۵۵ – ۱۳۵۷ش)، آیت اللّه جوادى آملى حفظه الله و آیت اللّه مصباح یزدى رحمة الله علیه (نهایة الحكمة) بهره جست.

وی از سال‏ های آغاز تحصیل، به تدریس علوم حوزوی به تناسب هر دوره و مرحله پرداخت و از سال ۱۳۵۳ش به تدریس سطوح عالی در حوزه ی نجف و سپس در حوزه ی قم پرداخت.

ورود به عرصه ی استان خوزستان:

پس از پیروزی انقلاب جهت فعّالیت‏ های فرهنگی از سوی دفتر حضرت امام رحمة الله علیه به اهواز و سپس خرّمشهر و آبادان اعزام شد و از آن تاریخ فعّالیت‏ های فرهنگی گسترده ‏ای در خوزستان و به ویژه خرّمشهر آغاز نمود.

در سال ۱۳۵۸ش در خرّمشهر نخستین حوزه ی علمیه را به نام «مرکز الدراسات الإسلامیة» تأسیس نمود و نیز مرکز فرهنگی «التوعیة الإسلامیة» جهت ترویج فرهنگ اسلامی در شهر و روستاهای اطراف پایه‏ گذاری کرد و فعّالیت فرهنگی گسترده‏ ای را در آن منطقه به راه انداخت.

در آغاز سال ۱۳۵۹ش از سوی مرحوم شهید بهشتی و قدّوسی رضوان الله علیهما به عنوان حاکم‏ شرع آبادان و خرّمشهر منصوب شد و در کنار فعّالیت‏ های فرهنگی به فعّالیت قضایی در این دو شهر پرداخت.

حضور در جبه ‏های دفاع مقدس:

پس با آغاز جنگ تحمیلی در شهریورماه سال ۱۳۵۹ش در کنار رزمندگان در خطوط مقدّم جبهه‏ های خرّمشهر به دفاع از اسلام و میهن اسلامی و پشتیبانی و تقویت رزمندگان اسلام پرداخت و پس از سقوط خرّمشهر با تداوم حضور در جبهه‏ های نبرد در آبادان دفاع از مرزهای اسلامی و تقویت و حمایت فکری و عملی از رزمندگان را ادامه داد. او شخصاً در عملیات‏ های رزمی گوناگونی در کنار رزمندگان اسلام حضور یافته و نقش مؤثّری در تقویت روحیه رزمندگان اسلام در جبهه‏ های نبرد آبادان و خرمشهر ایفا نمود. او با حضور مستقیم در عملیات بیت المقدس در کنار رزمندگان در فتح خرّمشهر مشارکت نموده و در این عملیات مجروح شد.

در سال ۱۳۶۲ش شاخه نظامى مجلس اعلاى انقلاب‏ اسلامى عراق را تأسیس نمود که بعدها به «سپاه نهم بدر» معروف شد. وی از سال ۱۳۶۶-۱۳۷۵ش مسئولیت نمایندگى ولىّ‏ فقیه در نیروهاى سپاه بدر را نیز بر عهده داشت.

فعّالیت‏ های قضایی و علمی در خوزستان:

آیت‏ الله اراکی حفظه الله تعالی در سال ۱۳۶۰ش به عنوان ریاست دادگاه‏ های انقلاب‏ اسلامی خوزستان منصوب شد و مهم‏ ترین نقش را در پاکسازی خوزستان و به ویژه مناطق جنگی از عناصر گروهک‏ها و برقراری امنیت کامل در شهرهای خوزستان ایفا نمود.

با حضور در شهر اهواز در سال ۱۳۶۰ش در کنار فعّالیت قضایی به تدریس در حوزه ی علمیه ی اهواز پرداخته و نقش مؤثری در فعّالیت‏ های فرهنگی سطح شهر و تقویت و حمایت مراکز و نیروهای فعال فرهنگی ایفا نمود.

در سال ۱۳۶۰ش علاوه بر مسئولیت‏ های قضایی پیشین، ریاست کل دادگستری استان خوزستان را به عهده گرفت و تحوّلی بنیادین در ساختار دادگستری به وجود آورد که حضور گستردهی فقیهان وارسته و قضات متعهّد در ترکیب دادگستری خوزستان از جلوه‏ های این تحول بود.

در سال ۱۳۶۲ش جهت ادامهی فعّالیت‏ های علمی به حوزه ی علمیه ی قم بازگشت و به ادامهی درس و تدریس در این حوزه پرداخت.

امامت جمعه ی شهرستان دزفول:

پس از رحلت مرحوم آیت‏ الله قاضی رحمة الله علیه (نخستین امام جمعه ی شهرستان دزفول پس از انقلاب) در آغاز سال ۱۳۶۵ش بنا به درخواست مردم دزفول از سوی حضرت امام خمینی (رحمة الله علیه) به عنوان نمایندهی ایشان و امام جمعه ی دزفول منصوب گشت.

با حضور در شهر جنگ‏ زده ی دزفول، فعّالیت‏ های گسترده‏ ای در خدمات‏ رسانی به مردم انجام داد که تسریع در بازسازی شهر، تکمیل و تجهیز بیمارستان بزرگ دزفول، حلّ مشکل زمین مسکونی مردم، تأسیس مجتمع بزرگ فرهنگی دزفول، توسعه حوزه ی علمیه، تأسیس دانشکده ی اصول دین (واحد دزفول)، تأسیس بنیادهای خیریه ی متعدّد (از جمله: بنیاد خیریه ی امام خمینی رحمة الله)، راه‏ اندازی و دبیرکلی کنگره ی بزرگ شیخ انصاری (رضوان الله)، راه‏ اندازی جنبش مدرسه‏ سازی، کمک در راه‏ اندازی دانشگاه‏ های آزاد و پیام‏ نور، مجوّز راه‏ اندازی دانشکده علوم پزشکی دزفول، کمک به توسعه راه‏ اندازی شاخه شمالی دانشکده ی شهید چمران دزفول، بازسازی مساجد، راه‏ اندازی هسته ی مرکزی حزب‏ الله دزفول، و ده‏ ها توسعه ی فرهنگی و خدماتی دیگر و نیز فعّالیت‏ های گوناگون دیگر در جهت خدمت به مردم، بخشی از فعّالیت‏ های ایشان در دوره ی تصدّی امامت جمعه ی دزفول بود که در نتیجه ی این فعّالیت‏ های استثنایی فرهنگی و خدماتی در سطح شهر، از سوی شورای مرکزی ائمّه ی جمعه به عنوان «امام جمعه ی نمونه کشور» برگزیده شد.

تأسیس مجمع اندیشه ی اسلامی:

آیت‏ الله اراکی دام ظلّه در سال ۱۳۶۶ش با همکاری جمعی از اندیشمندان حوزوی «مجمع اندیشه ی اسلامی» را در قم تأسیس نمود که خدمات علمی فراوان آن بر اهل فضل و علم پوشیده نیست. از جمله این فعّالیت‏ ها انتشار دوره ی کامل آثار شیخ انصاری (رحمة الله) و احیای برخی کتاب‏ های نفیس علمای شیعه و تأسیس و انتشار مجله ی علمی «الفکر الإسلامی» و ده‏ ها عنوان کتاب دیگر که برخی از آنها کتاب سال معرفی شده است.

ورود به مجلس خبرگان رهبری:

معظّم‏ له، در سال ۱۳۶۹ش از سوى مردم شریف خوزستان به دوره ی دوّم مجلس خبرگان رهبرى راه یافت و مجدّداً در سال ۱۳۷۷ش به نمایندگی از این استان در مجلس خبرگان برگزیده شد و به عضویت کمسیون تحقیق، در این مجلس، درآمد.

فعالیت ها در اروپا

ورود به عرصه ی فعّالیت در اروپا:

در سال ۱۳۷۳ش به دستور مقام‏ معظّم‏ رهبری دام ظلّه جهت تأسیس مرکز بزرگ اسلامی انگلیس و راه‏ اندازی نمایندگی مقام ‏معظّم ‏رهبری در انگلیس حضرت آیت الله اراکی دامت برکاته به این کشور اعزام گردید. در مدت تصدّی این مسئولیت ضمن ایجاد تحرک بی سابقه‏ ای در فعّالیت‏ های اسلامی انگلیس و اروپا، به تأسیس ده‏ ها مؤسسه ی فرهنگی و دینی در انگلستان و شهرهای مختلف اروپا پرداخت و تحوّلی گسترده در زمینه‏ های فعّالیت‏ های فرهنگی-اسلامی در اروپا و به ویژه انگلیس به وجود آمد.

فعّالیت‏ های بنیادین فرهنگی در انگلیس:

تأسیس مرکز بزرگ اسلامی انگلیس در لندن، مرکز بزرگ اسلامی Sakina Trust، مسجد امام حسین لندن، مسجد اسلامی کرولی لندن، مرکز اسلامی منچستر، مرکز اسلامی بیرمنگهام، مرکز اسلامی نیوکاسل، مرکز اسلامی کاردیف، مرکز اسلامی اهل‏ البیت گلاسکو، مجتمع آموزشی و فرهنگی ایرانیان در لندن، مؤسسه ی بهار (ویژه ی تازه‏ مسلمانان)، بنیاد جوانان فجر، مؤسسه ی بانوان مسلمان، بخشی از فعّالیت‏ های بنیادین ایشان در مدّت مأموریت در انگلستان بود.

پایه‏ گذاری‏ های علمی در انگلیس:

معظم له در عرصه ی تأسیس مراکز علمی-پژوهشی ایرانی و اسلامی در انگلیس نیز فعّالیت‏ های بسیاری انجام داده است از جمله: تأسیس حوزه ی‏ علمیه امام‏ حسین (علیه السلام) در لندن (از مراحل ابتدایی تا مرحلهی خارج)، کالج (دانشکده ی) علوم‏ اسلامی لندن Islamic College for Advanced Studies، دانشکده ی Oxford Academy در شهر علمی آکسفورد که هم اکنون در اختيار دانشگاه آزاد است و با نام Azad University مشغول به فعالیت است، کرسی شیعه‏ شناسی در دانشگاه بزرگ کمبریج، کرسی شیعه‏ شناسی در دانشگاه بریستول، دفتر همکاری‏ های علمی اسلامی در دانشگاه SOAS لندن، انجمن علمای مسلمان اروپا، و تعداد دیگر از مؤسسات فرهنگی، علمی و دینی.

فعّالیت‏ های گوناگون فرهنگی خارج از کشور:

فعّالیت‏ های فرهنگی گسترده‏ ای نظیر کنگره‏ های مهم و بین‏ المللی علمی و دینی: گفتگوی تمدن‏ ها، تحلیل و بررسی تروریسم، فرهنگ و تمدّن اسلامی ایران، کنگره نورآوری‏ ها در اندیشه ی امام‏ خمینی رحمة الله علیه، کنگره مصلح جهانی در ادیان آسمانی، کنگره بررسی اندیشه و افکار مولانا جلال‏ الدین رومی، و ده‏ ها کنگره و همایش علمی که با همکاری مؤسسات علمی برجسته ی اروپا و آمریکا و مشارکت اندیشمندان ایرانی، اروپایی و آمریکایی وسایر کشورهای جهان انجام گرفت، و نیز راه‏ اندازی ده‏ ها مجله و نشریه به زبان‏ های مختلف انگلیسی، فارسی، عربی و اردو، بخشی از فعّالیت‏ های فرهنگی گستردهی ایشان در مدّت مأموریت نمایندگی مقام‏ معظّم‏ رهبری حفظه الله در انگلیس بود.

بازگشت به قم:

سرانجام در سال ۱۳۸۴ش پس از ۱۰سال فعّالیت، با کسب اجازه از مقام‏ معظّم‏ رهبری به وطن بازگشت و فعّالیت‏ های گذشته علمی و فرهنگی خود را در داخل کشور ادامه داد.

پس از بازگشت از انگلیس، با حکم مقام‏ معظّم‏ رهبری دام ظلّه به عضویت شورای‏ عالی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، و نیز شورای‏ عالی مجمع جهانی اهل بیت (علیهم السلام) منصوب شد. و با انتخاب شورای‏ عالی مجمع مزبور، به عنوان نایب‏ رییس و دبیر شورای‏ عالی و همچنین سرپرست مجمع جهانی اهل بیت (علیهم السلام) منصوب گردید.

مسئولیّت‏ های پیشین و حال:

با پیروزى انقلاب شکوهمند اسلامى، مسئولیت روحانیت سنگین‏ تر شد. بر همین اساس، معظم‏ له آمادگى یافت تا هر وظیفه‏ اى که به ایشان محوّل شود، بپذیرد:

ریاست دادگاه‏ هاى انقلاب اسلامى آبادان و خرّمشهر به دستور آیت الله شهید قدوسى در سال ۱۳۵۹هجری شمسی اوّلین مسئولیت ایشان بود.

در سال ۱۳۶۰هجری شمسی نیز ریاست دادگاه‏ هاى انقلاب اسلامى خوزستان، و در سال ۱۳۶۱هجری شمسی با حفظ سمت، ریاست دادگسترى خوزستان را به عهده گرفت.

در سال ۱۳۶۲هجری شمسی به علّت شدّت اشتیاق به ادامه ی تحصیل و نیز سپرى شدن شرایط بحرانى اوایل جنگ به حوزه علمیّه باز گشت و از مسئولیت هاى یاد شده، استعفا کرد.

در سال ۱۳۶۲هجری شمسی شاخه ی نظامى مجلس اعلاى انقلاب اسلامى عراق را تأسیس نمود که بعدها به “سپاه نهم بدر” معروف شد. و از سال ۱۳۶۶ – ۱۳۷۵هجری شمسی مسئولیت نمایندگى ولىّ فقیه در نیروهاى سپاه بدر را نیز بر عهده داشت.

در سال ۱۳۶۵هجری شمسی بنا به درخواست مردم دزفول، به امامت جمعه ی دزفول و نمایندگى حضرت امام خمینی (رحمة الله علیه) در آن شهرستان منصوب شد و تا آخر جنگ به طور مستمر، در آنجا حضور داشت.

پس از استعفا از دادگسترى، مسئولیت هایى نظیر: حاکم شرع هیئت هاى واگذارى زمین خوزستان (۱۳۶۲ – ۱۳۷۳هجری شمسی) و نیز نمایندگى ولىّ فقیه در دانشگاه شهید چمران اهواز (۱۳۶۹ – ۱۳۷۴هجری شمسی) را بر عهده داشت.

معظّم‏ له، در مدّت جنگ و به ویژه در هنگام تصدّى امامت جمعهی دزفول، در جبهه‏ هاى حق علیه باطل در کنار رزمندگان حضور داشت و موجب تشویق و دلگرمى آنان بود.

در سال ۱۳۶۹هجری شمسی از سوى مردم شریف خوزستان به مجلس خبرگان رهبرى راه یافت.

در سال ۱۳۷۳هجری شمسی به عنوان نماینده ی مقام معظّم رهبرى در اروپا به انگلیس اعزام شد.

معظّم‏ له، پس از نزدیک به ۱۰ سال جهاد و فعالیت در کلیهی عرصه‏ هاى علمى فرهنگى و اجتماعى در اروپا، در خرداد ماه سال ۱۳۸۳هجری شمسی بار دیگر به حوزه ی علمیه ی قم بازگشت کرد تا در این نهاد علمى مقدّس خدمت نماید.

معظّم له پس از بازگشت از انگلیس علاوه بر تدریس دروس خارج فقه و اصول و تألیف کتب و مقالات متعدد به تأسیس مرکز جامع علوم اسلامی و مدرسه عالی امیر المؤمنین علیه السلام (جهت تعلیم طلاب خارجی) همت گماشت و مسؤلیت های مختلفی از جمله عضو مطالعات راهبردی و عضو هیئت امنای دانشکده اصول دین و عضو هیئت امنای جامعة المصطفی العالمیة و عضو هیئت علمی بعثه مقام معظم رهبری را عهده دارند.

حضرت آیت الله اراکی (دامت برکاته) با حکم حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (حفظه الله) در تیر ماه ۱۳۹۱ هجری شمسی به سمت دبیر کلی مجمع تقریب مذاهب اسلامی در آمدند.

تدریس:

معظم ‏له، از همان آغاز تحصیل، پس از اتمام هر دوره ی تحصیلى و انتقال به مرحلهی بعد، مرحلهی قبلى را تدریس مى ‏کرد. هنگامى که در نجف بود، مقدمات را تا سطح لمعه تدریس کرد و پس از انتقال به قم، شرح لمعه، رسائل، مکاسب، نهایة الحکمة، شرح منظومه، اسفار، اشارات، شرح تجرید و کفایة الأصول را تدریس نمود.

در اهواز نیز به تدریس مکاسب، رسائل و شرح لمعه اشتغال داشت.

همچنین از آغاز ورود به قم در مدرسهی حقّانى، دروسى نظیر انشاى عربى، فلسفه و اصول عقاید را تدریس کرد و پس از شهادت مرحوم آیت الله قدوسى (رضوان الله) در مدرسهی شهیدین، به تدریس رسائل و شرح لمعه نیز مشغول شد.

همچنین، از آغاز اعزام به انگلستان جهت نمایندگى از مقام معظم رهبرى (حفظه الله) و پس از تأسیس حوزه ی علمیّه در پایتخت این کشور (لندن)، به تدریس خارج فقه (مباحث حکومت اسلامى و قضاء) و اصول پرداخت، علاوه بر آن دروسى نظیر فلسفه، رسائل، مکاسب، حلقات اصول، تفسیر قرآن به زبان هاى فارسى، عربى و انگلیسى نیز مشغول شد.

در حال حاظر حضرت آیت الله اراکی (حفظه الله) مشغول تدریس درس خارج اصول فقه و خارج فقه نظام سیاسی و خارج فقه نظام اقتصادی و خارج فقه نظام فرهنگی و تفسیر در حوزه ی علمیه ی قم می‏ باشد. آیت الله اراکی همچنین عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و عضو شورای عالی حوزه های علمیه می باشد.

تألیف و تحقیق:

استاد معظم در سال ۲۰۱۲ میلادی موفق به اخذ مدرک دکترای فلسفه ی غرب از دانشگاه پورتموث لندن شدند که تز دکترای ایشان کتابی به نام آزادی و علیّت است.

معظّم ‏له، با وجود مشغله ‏هاى کارى به خدمت در عرصه ی تألیف توجّه خاصّى داشته و دارند و تاکنون آثار زیادى به زبان هاى فارسى، عربى و انگلیسى را به رشتهی تحریر درآورده اند، از جمله:

آثار فارسى:

۱. نقد ایدئولوژى سازمان مجاهدین خلق.

۲. مبانى جهان‏ بینى اسلامى.

۳. نگاهى به رسالت وامامت.

۴. درآمدى بر عرفان اسلامى.

۵. کاوشهائى در مبانى نظرى حکومت دینى.

۶. دوره ها و پیشگامان بیدارى اسلامى.

۷. آزادى و علیّت.

۸. امامت در قرآن (آماده چاپ).

۹. اصول عرفان ناب سجادی (آماده چاپ).

۱۰. اقتصاد اسلامی جلد اول.

۱۱. فقه نظام سیاسی جلد اول.

۱۲. فقه نظام فرهنگی (در دست تألیف).

۱۳. اصول فقه نوین جلد اول.

۱۴. اصول فقه نوین جلد دوم.

 

آثار عربى:

۱. الولایة الإلهیّة وولایة الفقیه.

۲. مدخل إلى منهج المعرفة الإسلامیّة.

۳. المعرفة الإسلامیة، منهجاً و تصوراً.

۴. نظریة النص على الإمامة فی القرآن الکریم.

۵. صلح الإمام الحسن وثورة الإمام الحسین علیهما السلام.

۶. حوار فی الإمامة.

۷. مدخل إلى العرفان الإسلامی.

۸. الأسس النظریة للدولة الإسلامیة.

۹. أساس الحکم فی الإسلام.

۱۰. معالم الفکر الأصولی الجدید.

۱۱. حجّیة سنة الصحابی، دراسة و نقد.

۱۲. الصحوة الإسلامیة المعاصرة، أدوار وروّاد.

۱۳. نظریة الحکم فی الإسلام.

۱۴. ثبوت الهلال.

۱۵. سنن التطور الاجتماعی فی القرآن الکریم.

۱۶. سنن القیادة الاهیة فی التاریخ.

۱۷. کتاب الخمس مجلد الاول.

۱۸. کتاب الخمس مجلد الثانی.

۱۹. الموازین الشرعیّة لشعائر الحسینیة.

۲۰. کتاب القضاء (آمادهی چاپ).

۲۱. ملکیّة المعادن فی الفقه الاسلامی (آماده ی چاپ).

۲۲. مبدأ العلیة و الإرادة (در دست تالیف).

آثار انگلیسى:

۱Contemporary Islamic Awakening.

  1. Freedom and Causality
  2. Islamic Economy

استاد معظّم مقالات فراوانى نیز نوشته اند که در مجلات مختلفى مانند: رسالة القرآن، رسالة الثّقلین، الفکر لاسلامى، التّوحید (عربى) و… منتشر شده ‏است.

علاوه بر آنچه ذکر شد، مقدّمه ‏اى بر شرح ‏ارشاد مقدّس ‏اردبیلى نیز توسط استاد نگاشته شده است که در سال ۱۳۹۷هجری قمری با تحقیق و تصحیح حضرات آیات: مجتبى ‏عراقى، اشتهاردى و یزدى منتشر شده است.

معظّم له در زمینهی تصحیح نیز فعّالیّت داشته اند وکتاب “مقالات الأصول” مرحوم محقّق‏ عراقى (رحمة الله علیه) را با همکارى حجت الاسلام و المسلمین سیّد مُنذر حکیم تحقیق کرده است که توسط مجمع اندیشه ی اسلامی منتشر شده است.

کتاب “اللّوامع الالهیّة فی المباحث الکلامیّة” تألیف مقداد سیورى را نیز با همکارى حجت الاسلام و المسلمین سیّد عمار ابورغیف تصحیح کرده اند که توسط مجمع اندیشه ی اسلامی منتشر شده است.

علاوه بر آنچه بیان شد، ایشان نوشته هایی در زمینهی فقه استدلالى در ابواب: صلاة، صلاة جمعه، صلاة مسافر، اجتهاد و تقلید و نیز اصول و فلسفه دارند که در دست تألیف می باشند.